Hypodermoclysis หรือที่เรียกสั้นๆว่า Clysis เป็นอีกวิธีการหนึ่งในการให้สารน้ำแก่ผู้ป่วยpalliative careที่มีภาวะขาดน้ำจากการที่รับประทานอาหารและดื่มน้ำได้น้อยลงเป็นเวลานาน หรือสาเหตุอื่นๆที่เป็นภาวะแทรกซ้อนจากตัวโรคเอง วิธีการคือแทนที่จะให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำเหมือนเช่น กรณีปกติ เราจะให้สารน้ำทางsubcutaneousแทน ข้อดีของการให้สารน้ำด้วยวิธีนี้เมื่อเทียบกับการให้ทางหลอดเลือดดำคือ ทำได้ง่าย ผู้ป่วยไม่มีอาการเจ็บปวดในตำแหน่งที่ให้สารน้ำหากทำด้วยวิธีที่เหมาะสม สามารถหาตำแหน่งที่จะให้ได้ง่ายกว่า สะดวกกับครอบครัวหากจะดูแลที่บ้าน โอกาสเกิดSepticemiaหรือsystemic infectionน้อยกว่าการให้ทางหลอดเลือดดำ

ควรพิจารณาให้สารน้ำทางHypodermoclysisแก่ผู้ป่วยในกรณีที่ผู้ป่วย มีปัญหาเรื่องการกลืนจนไม่สามารถดื่มน้ำได้ตามปกติ มีการสูญเสียน้ำในร่างกายจากการอาเจียน  เพื่อป้องกันอาการต่างๆที่อาจจะเกิดขึ้นได้จากภาวะขาดน้ำเช่น ท้องผูก ปากแห้ง ป้องกันผลข้างเคียงจากยาโดยเฉพาะopioid toxicity

ข้อควรระวังและข้อห้ามในการให้สารน้ำด้วยวิธีนี้คือ
- ไม่ควรให้ในผู้ป่วยที่มีFluid overloadอยู่แล้ว
- ไม่เหมาะสมหากต้องการรักษาภาวะฉุกเฉินเช่นshock, circulatory failure หรือsevere dehydration (ในกรณีนี้การให้ทางIVจะได้ผลดีกว่า)
- ควรหลีกเลี่ยงในผู้ป่วยที่มีีSevere coagulopathy

วีธีการ

อุปกรณ์ที่ใช้คือ เข็มButterfly ขนาด 23-25G, ชุดให้น้ำเกลือ, dressingชนิดที่เป็นเทปใส

ตำแหน่งที่ให้ควรจะเป็น lateral abdominal wall (ใช้บ่อยที่สุด), anterior or lateral aspects of thighs, subclavicular region และ inter or subscapular regions (ใช้ในผู้ป่วยที่มีอาการสับสนและมีโอกาสจะดึงclysis site) สำหรับตำแหน่งและทิศทางของการแทงเข็มเป็นดังรูป

ตำแหน่งที่ไม่ควรให้Clysisคือ ที่แขน, ตำแหน่งที่เป็นBreast tissueหรือAxillaเพราะจะทำให้เกิดอาการปวดบวมได้ง่าย และไม่ควรให้ในตำแหน่งที่ต่ำกว่าสะดือลงไปมากเพราะอาจจะเกิดscrotal edemaได้

หลังจากได้ชี้แจงแก่ผู้ป่วยถึงข้อบ่งชี้และขอความยินยอมจากผู้ป่วยและครอบครัวแล้ว ก็ล้างมือแล้วใส่ถุงมือsterile ทำความสะอาดบริเวณที่จะให้สารน้ำด้วยแอลกอฮอล์เช็ดแผล จากนั้นรอให้แห้งดีแล้วจึงใช้นิ้วโป้งและนิ้วชี้ดึงส่วนของผิวหนังบริเวณที่จะแทงขึ้นมาเล็กน้อยดังภาพ แล้วแทงเข็มลงไปโดยทำมุม 45 องศากับแนวระนาบเพื่อให้เข็มอยู่ในชั้นSubcutaneous



เช็คดูตำแหน่งของปลายเข็มว่าอยู่ในชั้นsubcutaneousหรือไม่ หากอยู่ในชั้นsubcutaneous เวลาลองจับโยก ปลายเข็มควรจะเคลื่อนไหวได้พอสมควร หากมีเลือดเข้ามาในเข็มที่แทง ให้ถอนเข็มออกแล้วหาตำแหน่งที่แทงใหม่

หลังจากตรวจดูว่าเข็มอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมแล้ว ต่อเข็มเข้ากับชุดให้น้ำเกลือแล้วตรวจดูว่าไหลได้ดีหรือไม่ หากไหลดีก็เอาdressingที่เป็นเทปใสปิดลงไปในตำแหน่งของClysis  การให้สารน้ำ แนะนำให้เริ่มจากrateต่ำๆ ก่อนแล้วค่อยๆเพิ่มrateจนถึงปริมาณที่ต้องการ สำหรับrateของสารน้ำสูงสุดที่ให้ได้ด้วยวิธีนี้คือ 80-100ml/ชั่วโมงแแต่ไม่เกิน 1.5 ลิตรต่อวันในแต่ละตำแหน่ง อย่างไรก็ตามควรนึกไว้เสมอว่าความสามารถในการดูดซึ่มสารน้ำในผู้ป่วยในแต่ละรายไม่เท่ากัน จึงควรตรวจดูว่าผู้ป่วยมีอาการเจ็บหรือปวดบริเวณที่ให้สารน้ำหรือไม่เป็นระยะๆ

ในผู้ป่วยบางราย บริเวณที่ให้สารน้ำอาจจะเกิดมีอาการบวมเล็กน้อยในระยะแรกๆได้ซึ่งส่วนใหญ่มักจะอยู่ไม่เกิน 1 ชั่วโมง แต่หากไม่ยุบลงให้เปลี่ยนตำแหน่งใหม่ ตำแหน่งของClysisสามารถอยู่ได้นานอย่างน้อย 2-3 วัน ดังนั้นก็ไม่จำเป็นต้องหาตำแหน่งที่จะให้ใหม่หากบริเวณที่ให้ไม่มีอาการปวดบวมหรือมีอาการแสดงของการติดเชื้อ

สารน้ำที่สามารถให้ได้ด้วยวิธีนี้คือ Normal saline, NSS/2, NSS/3, 5%D/W

ภาวะแทรกซ้อนของการให้สารน้ำด้วยวิธีHypodermoclysisที่พบได้บ่อยคือ อาการปวดบวมบริเวณที่ให้ ซึ่งสามารถแก้ไขโดยเปลี่ยนตำแหน่งที่ให้และลดrateของสารน้ำลง แต่หากมีอาการบวมเพียงอย่างเดียวอาจจะลองใช้วิธีการนวดเบาๆในบริเวณตำแหน่งของClysis เพื่อให้สารน้ำดูดซึมได้ดีขึ้น

Reference:

1.            Donnelly M. The benefits of hypodermoclysis. Nurs Stand1999 Sep 15-21;13(52):44-5.
2.            Lybarger EH. Hypodermoclysis in the home and long-term care settings. J Infus Nurs2009 Jan-Feb;32(1):40-4.
3.            Remington R, Hultman T. Hypodermoclysis to treat dehydration: a review of the evidence. J Am Geriatr Soc2007 Dec;55(12):2051-5.
4.            Sasson M, Shvartzman P. Hypodermoclysis: an alternative infusion technique. Am Fam Physician2001 Nov 1;64(9):1575-8.
5.            Walsh G. Hypodermoclysis: an alternate method for rehydration in long-term care. J Infus Nurs2005 Mar-Apr;28(2):123-9.
6.            Yap LK, Tan SH, Koo WH. Hypodermoclysis or subcutaneous infusion revisited. Singapore Med J2001 Nov;42(11):526-9.